Loading...
 

Mogelijkheden voor UHB kinderen in onderwijs

 

Books2

Onderwijsaanpassingen voor uitzonderlijk begaafde kinderen zijn een absolute noodzaak. Om er voor te zorgen dat deze getalenteerde kinderen een passende opleiding krijgen en een bloeiende toekomst tegemoet kunnen, is maatwerk nodig. Belangrijk is dat scholen hiervoor inspanningen doen en deze aanpassingen als een recht toepassen, niet als een gunst onder voorwaarden. 

We bespreken in dit hoofdstuk:

  • Individuele trajecten
  • Code P
  • Versnelling
  • Vakversnelling
  • Vakvrijstelling
  • Relevante academische verrijking
  • Tutoring
  • Online cursussen
  • Vrije leerling systeem
  • Huisonderwijs
  • Examencommissie


Individuele leertrajecten

Deze maatregel voor hoogbegaafde kinderen staat te lezen in het "Decreet betreffende maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften". Hoewel beperkt in mogelijkheden en afhankelijk van de toestemming van de klassenraad, kunnen flexibele individuele leertrajecten mogelijkheden bieden voor UHB kinderen. Mits enige flexibiliteit van scholen en directies, kunnen UHB kinderen hierdoor een meer geschikte schoolse loopbaan afleggen, aangepast aan hun talenten en cognitieve noden.

<< In de Codex Secundair Onderwijs wordt een artikel 136/6 ingevoegd, dat luidt als volgt: "Art. 136/6. Het schoolbestuur kan op grond van specifieke onderwijskundige argumenten en met het oog op het aanbieden van meer individuele leertrajecten, beslissen om voor een leerling of leerlingengroep af te wijken van de voorwaarde, vermeld in artikel 252, § 1, a), 2), onder de volgende modaliteiten:

1° het individueel vrijstellen van het volgen van bepaalde onderdelen van de vorming van een bepaald structuuronderdeel gedurende een deel of het geheel van het schooljaar en de vervanging door andere onderdelen die de finaliteit van het structuuronderdeel niet aantasten, mits de toelatings- of begeleidende klassenraad, naargelang van het geval, een gunstige beslissing neemt én mits akkoord van de betrokken personen, voor een leerling die onderwijsbehoeften heeft omwille van:

a) hetzij hoogbegaafdheid, zoals vastgesteld op basis van handelingsgerichte diagnostiek van het centrum voor leerlingenbegeleiding; (...) >>



Gebruik van Code P

Scholen en directies kunnen gebruik maken van de afwezigheidscode P om UHB kinderen buitenschoolse activiteiten te laten volgen : een buitenschoolse extra opleiding, een dagtraject voor (uitzonderlijk) hoogbegaafden, één of meerdere cursussen, deeltijds huisonderwijs,... Ook UHB kinderen die vastlopen in het reguliere onderwijs, kunnen via code P bijvoorbeeld tijd ter beschikking krijgen om tot rust te komen en andere opties te bekijken.

Deze code kan door schooldirecties in autonomie toegepast worden ten gunste van de leerling. Er is geen wettelijke beperking voorzien voor het gebruik van code P.


<< Naast de afwezigheden wegens ziekte (3.1) en de van rechtswege gewettigde afwezigheden (3.2), kunnen er zich nog een aantal situaties voordoen waarin afwezigheden gewettigd kunnen zijn. Om deze reden is een categorie afwezigheden mits akkoord van de directeur ingevoerd. Het verlenen van autonomie aan de school moet deze toelaten in te spelen op specifieke situaties die niet altijd door algemene regelgeving op te vangen zijn.
De directeur basisonderwijs beslist - zoals voorheen al in het secundair onderwijs bestond - op elk moment van het schooljaar, over het aan een leerling toegekend aantal gewettigde afwezigheden om “persoonlijke redenen” (code P).

Er wordt van overheidswege geen plafond op dit aantal meer opgelegd, vanuit het idee dat de school het best geplaatst is om - rekening houdend met de lokale context en de individuele leerling in kwestie - een beslissing te nemen. De school moet hiertoe dus geen aanvraag bij de overheid indienen. >>
(Bron: Onderwijs.Vlaanderen.be)

 

Versnellen

Versnellen binnen het onderwijs is een optie om aan de asynchrone cognitieve ontwikkeling van UHB kinderen tegemoet te komen. Net zoals bij hoogbegaafde kinderen is een volledige jaarversnelling een vaak gebruikte manier om in te spelen op hun leerhonger en tempo. Bij UHB kinderen is een nog radicalere manier van versnellen vaak nodig. Twee of zelfs meer keer versnellen in combinatie met verrijken/verdiepen/verbreden zou een goede optie (kunnen) zijn om verveling te voorkomen en uitdaging te bieden.

De term "versnellen" is - zeker in verband met uitzonderlijke begaafdheid - eigenlijk een contradictio in terminis. Het gaat in se niet over versnellen, maar over het volgen van de natuurlijke ontwikkeling van een UHB kind en het voeden van hun eindeloze leerhonger. Versnellen is voor UHB leerlingen een fundamentele behoefte.

Versnellen kan echter alleen werken mits een goede langetermijnplanning. Bovenop een versnelling moeten dus nog altijd andere opties bekeken worden zoals verrijking, extra vakversnelling enzovoort. Een versnelling alleen is meestal niet voldoende voor een UHB leerling en zou enkel het probleem tijdelijk verschuiven.

De reglementering rond versnellen is anders voor de verschillende structuren:

Kleuterschool:

  • afhankelijk van klassenraad
  • maximum 1 jaar
  • jaar vroeger naar lager onderwijs houdt in dat ook de leerplicht een jaar eerder start

Basisschool:

  • afhankelijk van klassenraad
  • examen basisonderwijs ten vroegste in het jaar dat het kind 9 wordt

Secundair onderwijs:

  • enkel mogelijk in combinatie met examens bij de Examencommissie
  • periode kan overbrugd worden door systeem vrije leerling of huisonderwijs

 

Vakversnelling

We spreken over vakversnelling, wanneer een kind de mogelijkheid wordt geboden om versneld de leerstof van een bepaald vak te doorlopen. Dit kan gebeuren al dan niet door een (tijdelijke) plaatsing in een hogere klas voor dat bepaalde vak. Vakversnelling is een goed alternatief wanneer een volledige versnelling niet mogelijk is, of zelfs al (herhaaldelijk) gebeurd is. Dit stelt uiteraard bepaalde logistieke uitdagingen.

UHB kinderen hebben vaak nood aan versnelling van leerstof binnen één of meerdere schoolvakken. Zelfs als ze voor andere vakken mindere resultaten neerzetten, blijft de drang om voor bepaalde vakken die hen echt liggen, te versnellen. Ingaan op deze versnelling is eigenlijk gewoon hun natuurlijke leertempo volgen. En een vanzelfsprekend gevolg van hun asynchrone ontwikkeling.

Voorwaarde is wel dat ook deze vakversnelling gebeurt tegen het natuurlijke tempo van de leerling en niet beperkt wordt tot bijvoorbeeld enkel de leerstof van één leerjaar hoger. Vakversnelling voor UHB kinderen kan extreme vormen aannemen, wanneer de leerling een academische voorsprong opbouwt van ettelijke jaren.

Voordeel van vakversnelling is echter dat de leerling niet afhaakt voor dat vak uit opperste verveling, maar integendeel uitgedaagd blijft en kan excelleren. Dit kan voor een UHB leerling het verschil betekenen tussen een academische loopbaan of een schoolse drop-out.

 

Vakvrijstelling

Een manier om tijd vrij te maken voor uitdaging voor het UHB kind binnen een schoolse carrière is vakvrijstelling. Hierdoor komt er ruimte vrij voor: 

  • verrijking/verdieping
  • aparte projecten 
  • on-line cursussen 
  • vakversnelling voor het vak waarvoor al een vrijstelling behaald werd of een vak binnen het interessegebied
  • een buitenschools traject (zie ook code P)
  • voorbereiding van andere examens

In basisonderwijs kan via compacten van leerstof een kind vrijgesteld worden voor een bepaald of meerdere vakken. In het middelbaar kan de leerling - in samenspraak met de school - bijvoorbeeld één of meerdere vakken afleggen via de Examencommissie, waardoor tijd vrij komt in zijn curriculum.

 

Relevante academische verrijking

Naast versnellen is verrijking een belangrijke optie. Rekening houdend met de cognitieve asynchrone ontwikkeling van UHB kinderen en hun extreme noden, is het in de eerste plaats relevante academische verrijking die het grootste effect heeft. Relevante academische verrijking is het verstrekken van aangepaste leerstof, verdieping en/of uitbreiding die nauw aansluit bij het specifieke talent of interessegebied van de leerling in kwestie. Relevante academische verrijking volgt niet altijd het curriculum van de school of de einddoelen binnen onderwijs. Het is dus geen verdieping of verbreding van leerstof die ook in de klas gezien wordt. Bij relevante verrijking staan de persoonlijk interesses en leerbehoeftes van de leerling centraal. Er wordt ingespeeld op z’n interesses, z’n bekwaamheden en z’n natuurlijke behoefte om binnen één bepaald of meerdere vakgebieden z’n kennis uit te breiden en cognitief te ontwikkelen. Relevante academische verrijking gaat bijna vanzelf samen met (vak)versnelling, omdat het voor een UHB leerling nefast is om - ook qua verrijking - z’n natuurlijke leertempo niet te volgen. Per definitie houdt relevante verrijking altijd enige versnelling in en zal juist toegepaste versnelling altijd een verrijkingscomponent hebben.

Relevante verrijking kan zowel in klasverband als buitenschools gebeuren. Optimaal vindt dit plaats in combinatie met andere opties: bovenop een versnelling, in combinatie met (tijdelijke) thuisstudie via code P, vakvrijstellingen of via tutoring of online cursussen.

 

Tutoring

Feet

Wanneer de UHB student behoefte heeft aan vakversnelling voor één of meerdere vakken, kan ook teruggegrepen worden naar 'tutoring'. In dat geval wordt een mentor of privéleraar gezocht binnen het vakgebied waarin de student wil versnellen (of in se zijn natuurlijke tempo wil volgen voor dat vak).

Op het eerste zicht lijkt het een tegenstelling dat een UHB kind een 'tutor' zou nodig hebben. Want wanneer het kind al goed is in een bepaald vak, waarom heeft hij dan extra coaching nodig ? Nochtans heeft het voorzien van een 'tutor' meerdere voordelen voor een UHB kind, en dat voor zijn 'totale onderwijs ervaring'. 

Tutoring geeft UHB kinderen de kans om:

  • persoonlijke leertrajecten te volgen
  • hun al aanwezige vaardigheden verder te ontwikkelen
  • nieuwe nuttige leervaardigheden te ontwikkelen
  • hun liefde voor een vak in kennis om te zetten
  • op hun eigen tempo te werken
  • lessen te volgen die specifiek zijn afgestemd op hun niveau van leren
  • hun volledige potentieel te ontplooien
  • een gevoel van voldoening te ervaren in leren
  • zelfstandig en actief lerend te worden
  • complexere onderwerpen buiten het klaslokaal te leren
  • studievaardigheden te ontwikkelen die ze in latere opleidingen nodig hebben

Een tutor kan gezocht worden in samenspraak tussen school en ouders en voor die vakken die binnen het talent- of interessegebied van het UHB kind liggen. 

 

Online cursussen

Uitdagend materiaal vinden voor UHB kinderen kan vaak een uitdaging zijn voor ouders of leerkrachten, zeker wanneer de kennis of de leernood van het kind al op een veel hoger niveau zit. Een goede manier om aan deze uitdaging te voldoen, zijn online cursussen. Er bestaan tal van (gratis) online leertools die kinderen in het basisonderwijs op weg kunnen helpen bij het aanleren van een extra taal of die voor uitdaging binnen wetenschappelijke vakken of andere gebieden kunnen dienen.

Op eind basisschool niveau en zeker in het secundair onderwijs zijn MOOCs dan weer zeer nuttig. Een MOOC of 'Massive Open Online Course' is een online cursus met onbeperkte deelname en open toegang via het internet. MOOCs zijn gratis en worden aangeboden door top universiteiten als Oxford, Cambridge, MIT of Harvard en andere onderwijsinstellingen wereldwijd. Naast traditionele cursusmaterialen zoals filmpjes, lezingen, uitgewerkte vraagstukken en probleemstellingen, bieden veel MOOC's ook interactieve gebruikersfora aan ter ondersteuning van 'community interactie' tussen studenten, professoren en onderwijsassistenten.

Via MOOCs kunnen leerlingen hun interesses onderzoeken, volgen of verbreden. MOOCs bieden een oneindig gamma aan vakken aan, zowel binnen als buiten schoolse gebieden en bestaan op verschillende moeilijkheidsniveaus. Het is voor de student mogelijk deze op flexibele momenten te volgen. Hierdoor ontwikkelt hij zelfdiscipline en doorzettingsvermogen. Kennis van het Engels is voor de meeste MOOCs wel een voorwaarde, maar is tegelijkertijd een extra uitdaging of stimulans voor het UHB kind.

Een MOOC of online cursus kan een goede aanvulling zijn voor het curriculum van een UHB student binnen zijn schoolse loopbaan of binnen huisonderwijs. 

Een overzicht van MOOCs vindt u bijvoorbeeld hier

 

Vrije leerling systeem

Ook het systeem van vrije leerling kan een optie zijn voor UHB leerlingen. Een vrije leerling is een leerling die niet het statuut heeft van reguliere leerling. De inschrijving van een vrije leerling is niet onderworpen aan door de Vlaamse overheid bepaalde normen. 

Er zijn meerdere mogelijkheden om als vrije leerling school te lopen. Belangrijk is uiteraard dat de betrokken school open staat hiervoor. Het vrije leerling systeem is een onderlinge overeenkomst tussen de betrokken inrichtende macht (schooldirectie) enerzijds en de ouders of de meerderjarige leerling zelf anderzijds. De school zelf ontvangt voor vrije leerlingen ook geen subsidies. Scholen hebben de autonomie om zélf te beslissen of ze vrije leerlingen toelaten. Les volgen als vrije leerling is dus een gunst en geen absoluut recht van de leerling. De overeenkomst kan hierdoor ook eenzijdig opgezegd worden. 

Les volgen als vrije leerling kan in een voltijds of deeltijds systeem.

  • Voltijds : de leerling wordt ingeschreven als vrije leerling in de school en beantwoordt hierdoor aan de wettelijke bepalingen inzake de leerplicht. De leerling heeft echter geen recht op een officieel bekrachtigd studiebewijs, getuigschrift of diploma en moet als dusdanig examens afleggen bij de Examencommissie. Deze manier van werken, kan bijvoorbeeld van pas komen bij een versnelling in het middelbaar. De leerling kan hierdoor les volgen in een hoger jaar of een hogere graad en heeft hierdoor ook recht op de volledige opleiding zoals de school die op dat moment biedt. Een voltijds volgen van de lessen is wel een voorwaarde (met uitzonderingen van de examendagen bij de Examencommissie).
     
  • Deeltijds: In dit geval wordt de vrije leerling niet ingeschreven op de school. Hij beantwoordt dan ook niet aan de bepalingen van de leerplicht en er zal dus officieel een aanvraag moeten gebeuren voor huisonderwijs. De leerling kan echter - uiteraard enkel in overleg en mits goedkeuring van de school - les volgen voor één of meerdere vakken. Ook dit systeem is dus volledig afhankelijk van de goede wil van de school, maar het geeft een leerling wel de mogelijkheid om bepaalde vakken te volgen binnen zijn interessegebied of zone van naaste ontwikkeling en dit ongeacht leeftijd, voorstudie of kennis. Er zijn geen voorwaarden verbonden aan het openstellen van de lessen voor kinderen of jongeren in dit geval. In principe kunnen dus ook kinderen jonger dan 9, die nog niet officieel kunnen ingeschreven worden op een middelbare school, hier toch bepaalde lessen volgen.

 

Huisonderwijs

Ook huisonderwijs is een wettelijke en interessante manier om UHB kinderen op gepast niveau onderwijs te geven. Het geeft ouders de vrijheid om zowel het tempo als de interesses van het kind te volgen. Binnen huisonderwijs hoeft geen vaststaand curriculum gevolgd te worden en is de vrijheid om de cognitieve noden van het kind centraal te stellen veel groter. Vakversnelling is hierdoor heel makkelijk toepasbaar. 

Vakken hoeven binnen huisonderwijs ook niet per graad gevolgd te worden. Het is mogelijk verschillende graden te combineren, zolang maar met de minimumleeftijden voor examens rekening gehouden wordt. Een kind kan dus gerust bepaalde vakken al op hoger niveau verwerken, terwijl het bijvoorbeeld voor de meeste examens nog de 1ste graad moet afleggen. De combinatie van huisonderwijs met tutoring of MOOC's is ideaal voor een UHB kind om binnen zijn interesses uitgedaagd te blijven.

Uiteraard is huisonderwijs afhankelijk van wettelijke regels:

  • huisonderwijs wordt jaarlijks via een officieel aanvraagformulier aangevraagd
  • controle van de onderwijsinspectie is mogelijk
  • voorwaarden qua te behalen examens tegen een bepaalde leeftijd

Examens lager onderwijs vinden plaats via examenscholen (wettelijke minimumleeftijd is 9 jaar). Examens middelbaar vinden plaats bij de Examencommissie (geen minimumleeftijd).

Deeltijds onderwijs vanuit "huisonderwijs-standpunt" is wettelijk niet langer mogelijk. Huisonderwijs is wel te combineren met een deeltijds vrije leerling systeem (zie vrije leerlingen).

Meer info over huisonderwijs : klik hier

 

Examencommissie

Via de Examencommissie (EC) te Brussel is het mogelijk voor leerplichtige kinderen om officiële examens af te leggen en zowel graadsgetuigschriften (1ste of 2de graad middelbaar) of een diploma middelbaar onderwijs te behalen. Er staat geen minimumleeftijd op deelname en in principe kunnen dus ook jonge UHB kinderen terecht bij de EC voor het afleggen van examens op het niveau middelbaar onderwijs.

Deelname aan de EC kan gecombineerd worden met officieel school lopen. Dit is mogelijk: 

  • als voltijdse leerling op en in overleg met de school voor één of meerdere examens. In dit geval kan de leerling op school voor deze vakken eventueel een vrijstelling krijgen, waardoor tijd en ruimte vrij komt voor andere uitdagende zaken voor de UHB leerling.
  • als voltijdse "vrije leerling" in een school. Hierdoor wordt wettelijk voldaan aan de leerplicht en moet er dus geen aanvraag voor huisonderwijs gebeuren.

Kinderen of jongeren in officieel huisonderwijs leggen sowieso (tegen verplichte minimumleeftijden) examens af bij de EC.

De EC werkt geen begeleiding uit voor jongeren en is enkel een officiële plaats voor het afleggen van examens. 

Op voorhand informeren over de consequenties van mogelijke trajecten in combinatie met de EC is absoluut aan te raden. Meer info is te vinden op de website van de Examencommissie


 

Bovenstaande zijn wettelijk bestaande onderwijsmogelijkheden of alternatieven die aandacht hebben voor de asynchrone ontwikkeling van UHB kinderen. De speciale noden van deze kinderen indachtig, is het belangrijk dat er individueel naar het kind wordt gekeken en alle mogelijke aanpassingen in een “en en” verhaal worden gepast. Binnen een individueel traject kan zowel vakversnelling, code P voor buitenschoolse trajecten, on-line cursussen, examens via de EC, vakvrijstellingen of zelfs deeltijds huisonderricht opgenomen worden. Om deze trajecten zo efficiënt en gunstig mogelijk te laten verlopen voor het kind, is samenwerking met ouders en eventuele (U)HB specialisten een must.